Home // การแพทย์ทางเลือก // สมุนไพรบำบัดโรค // ชุมเห็ดเทศ..ชุมเห็ดไทย ใช้อย่างไหนดีนะ?

ชุมเห็ดเทศ..ชุมเห็ดไทย ใช้อย่างไหนดีนะ?

          เหล่าคนนิยมสมุนไพรทั้งหลาย เชื่อได้ว่าคงไม่มีใครไม่รู้จักและไม่เคยใช้ “ชุมเห็ด” แต่คนที่เพิ่งเริ่มนิยมสมุนไพร (มือใหม่) อาจสงสัยว่า เจ้าชุมเห็ดที่ว่า มันมีทั้ง “ชุมเห็ดไทย” และ “ชุมเห็ดเทศ” แล้วชุมเห็ดทั้ง 2 ชนิดนี้ ต่างกันอย่างไร ใช้แทนกันได้หรือไม่อย่างไร เรามีคำตอบมาฝากกันค่ะ

ชุมเห็ด01

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

ชุมเห็ดเทศ

 (ขี้คาก ลับมีนหลวง หมากกะลิงเทศ ชุมเห็ดใหญ่)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

          ไม้พุ่ม สูง 1-3 เมตร แตกกิ่งออกด้านข้างในแนวขนานกับพื้น ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับ ใบย่อยรูปขอบขนานรูปวงรีแกมขอบขนาน หรือรูปไข่กลับ กว้าง 3-7 ซ.ม. ยาว 6-15ซ.ม. หนูใบเป็นรูปสามเหลี่ยม ดอกช่อ ออกที่ซอกใบตอนปลายกิ่งกลีบดอกสีเหลืองทองใบประดับสีน้ำตาลแกมเหลือง หุ้มดอกย่อยเห็นชัดเจน ผลเป็นฝัก มี 4 ครีบ เมล็ดแบน รูปสามเหลี่ยม
ส่วนที่ใช้ : ใบสดหรือแห้ง เมล็ดแห้ง ดอกสดของต้นขนาดกลาง ไม่แก่หรืออ่อนเกินไป

สรรพคุณ

     ใบสด:  รักษาโรคผิวหนัง กลากเกลื้อน ฝีและแผลพุพอง

     ดอก, ใบสดหรือแห้ง: เป็นยาระบาย ยาถ่าย ถ่ายพยาธิลำไส้

     เมล็ด: ขับพยาธิ เป็นยาระบายอ่อน

วิธีและปริมาณที่ใช้

     เป็นยาระบาย ยาถ่าย แก้อาการท้องผูก

          – ใช้ดอกชุมเห็ดเทศสด 1-3 ช่อดอก (หรือแล้วแต่คนที่ธาตุเบาธาตุหนัก ช่อดอกใหญ่หรือเล็ก) ต้มรับประทานจิ้ม กับน้ำพริก
          – ใช้ใบสด 8-12 ใบ ล้างให้สะอาด หั่นตากแห้ง หรือปิ้งไฟให้เหลือง หั่น ใช้ต้มหรือชงน้ำดื่ม ครั้งละ 1 ถ้วยแก้ว เติมเกลือเล็กน้อย ดื่มให้หมด
          – ใช้ใบแห้งบดเป็นผง ปั้นกับน้ำผึ้งเป็นลูกกลอนขนาดเท่าปลายนิ้วก้อย รับประทานครั้งละ3 เม็ด ก่อนนอน หรือ    เมื่อมีอาการท้องผูก
          – ใช้เมล็ด คั่วให้เหลือง ชงน้ำดื่มเป็นน้ำชา เป็นยาระบายอ่อนๆ

     เป็นยารักษาโรคผิวหนัง กลากเกลื้อน

          ใช้ใบสด 3-4 ใบย่อย ขยี้หรือตำในครกให้ละเอียด เติมเกลือเล็กน้อย หรือใช้ใบชุมเห็ดเทศกับหัวกระเทียมปริมาณเท่ากัน ผสมปูนแดงที่กินกับหมากนิดหน่อย ตำผสมกันทาบริเวณที่เป็นกลาก หรือโรคผิวหนัง โดยเอาผิวไม้ไผ่ขูดบริเวณที่เป็นกลากเบาๆ แล้วทายาวันละ 2ครั้ง เช้าเย็นจนกว่าจะหาย หายแล้วทาต่ออีก 7 วัน

     รักษาฝีและแผลพุพอง

          ใช้ใบชุมเห็ดเทศ และก้านสด 1 กำมือ ต้มกับน้ำพอท่วมยาแล้วเคี่ยวให้เหลือ 1 ใน 3 ชะล้างบริเวณที่เป็นวันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น ถ้าเป็นมากให้ใช้ประมาณ 10 กำมือ ต้มอาบ

สารสำคัญที่พบ
ใบ พบ anthraquinone เช่น aloe-emodin, chrysophanol, sennoside, flavonoids, terpenoids, iso-chrysophanol, physcion glycoside, kaempferol, chrysophanic acid, lectin, sitosterols, rhein

ชุมเห็ดไทย

ชุมเห็ดไทย

 (กิเกีย, หน่อปะหน่าเหน่อ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) ; ชุมเห็ดควาย, ชุมเห็ดไทย, ชุมเห็ดนา, ชุมเห็ดเล็ก (ภาคกลาง); พรมดาน (สุโขทัย); ลับมือน้อย (ภาคเหนือ); หญ้าลึกลืน (ปราจีนบุรี)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

          ไม้พุ่มอายุหลายปี ทรงพุ่มตั้งตรง ต้นสูงประมาณ 1-1.5 เมตร ลำต้นสีเขียวอมน้ำตาลแดง ไม่มีขน ใบเรียงตัวแบบขนนกปลายคู่ ใบย่อยรูปไข่กลับ โคนใบแหลม ปลายใบแหลมแบบติ่งหนาม  ผิวใบสีเขียวเข้ม นุ่ม หน้าใบไม่มีขน หลังใบมีขนละเอียดปกคลุมหนาแน่น ขอบใบมีรอยหยักแบบขนครุย ใบมีกลิ่นฉุนเล็กน้อย ออกดอกเดือน กุมภาพันธ์-มิถุนายน ดอกออกที่ซอกใบ เป็นกระจุก ดอกเดี่ยวมีก้านช่อดอกออกจากจุดเดียวกัน

ส่วนที่ใช้ : เมล็ด ทั้งต้น ใบ และ ผล

สรรพคุณ

          เมล็ด ทำให้ง่วงนอนและหลับได้ดี แก้กระษัย ขับปัสสาวะพิการได้ดี เป็นยาระบายอ่อนๆ รักษาโรคผิวหนัง
          ทั้งต้น ปรุงเป็นยาแก้ไข้ ขับพยาธิในท้องเด็ก เป็นยาระบายอ่อนๆ และแก้ไอ แก้เสมหะ แก้หืด คุดทะราด
          ใบ เป็นยาระบาย
          ผล แก้ฟกบวม

วิธีและปริมาณที่ใช้

     ทำให้นอนหลับได้ดี
– ใช้เมล็ดชุมเห็ดไทย คั่วให้ดำเกรียมเหมือนเมล็ดกาแฟ แล้วทำเป็นผง ชงน้ำร้อนอย่างปรุงกาแฟ ดื่มหอมชุ่มชื่น     ใจดี ไม่ทำให้หัวใจสั่น ให้คนไข้ดื่มต่างน้ำ

     เป็นยาระบายอ่อนๆ
– ใช้ใบหรือทั้งต้น ประมาณ 1 กำมือ 15- 3 กรัม เมล็ด 1 หยิบมือ 5- 10 กรัม ต้มกับน้ำ 1 ถ้วยแก้ว เติม      กระวาน 2 ผล เพื่อกลบรสเหม็นเขียวและเกลือเล็กน้อย ดื่มก่อนอาหารเช้า คั่วเมล็ดให้เหลือง ใช้ชงเป็นชาดื่ม

สารที่พบ 

          – เมล็ด พบ anthraquinone, emodin chrysarobin, chrysophanic acid-9-anthrone, chrysophanol Rhein          aloe-emodin
          – น้ำมันจากเมล็ด พบ linoleic acid, oleic acid, palmitic acid, stearic acid
          – ใบ พบ chrysophanic acid, emodin และ 1, 68, -trihydroxy-3 methl anthraquinone

          สรุปได้ว่าชุมเห็ดเทศนั้น มีสรรพคุณเด่นในด้านการรักษาโรคผิวหนัง ส่วนชุมเห็ดไทยมีสรรพคุณช่วยให้นอนหลับได้ดีและช่วยขับปัสสาวะ ส่วนสรรพคุณที่ใกล้เคียงกันก็คือ เป็นยาระบายอ่อนๆ และขับพยาธิ แต่จะเลือกใช้ชนิดไหน อย่างไร ต้องลองอ่านสรรพคุณย่อยๆ ด้านบนให้ละเอียดอีกสักนิดนะคะ  

อ้างอิง:  thaiherb-tip108.blogspot.com

Print Friendly, PDF & Email

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*