โกฐเขมา

chinese

โกฐเขมา เป็นพืชสมุนไพรซึ่งใช้เป็นส่วนประกอบสำคัญในตำรับยาไทยหลายชนิด มีชื่ออื่นๆว่า โกฐหอม , ซังตุ๊ก , ชางจู๋ เป็นไม้ล้มลุก มีอายุหลายปี สูงตั้งแต่ 30-100 ซ.ม.

 

ส่วนที่ใช้ทำยา

          เหง้า อาจมีทั้งลักษณะค่อนข้างกลม ยาว หรืออาจมีแฉกแยกออกไปบ้าง เปลือกนอกเป็นปุ่มปมคล้ายผิวมะกรูดสีน้ำตาลแกมดำ มีรอยย่นและรอยบิดตามขวาง

          มีกลิ่นหอม เนื้อแน่น เมื่อฝานหัวออกใหม่ๆ จะเห็นเนื้อในสีขาวขุ่นและมีแต้มสีแสดของชันน้ำมันอยู่ประปรายทั่วไป หากนำมาดองเหล้าจะให้ยาดองสีเหลือง 

chinese

การเตรียมโกฐเขมาเพื่อใช้เข้ายาทำได้ 3 วิธี ดังนี้

          1. ตากแห้ง โดยแช่เหง้าโกฐเขมาในน้ำสักครู่ เพื่อให้นุ่มลง แล้วหั่นเป็นแว่นหนาๆ นำไปตากให้แห้ง จะได้ตัวยารสชาติเผ็ดขม อุ่น

          สรรพคุณ : ขับความชื้น เสริมระบบการย่อยอาหาร แก้ความชื้นกระทบส่วนกลาง(จุกเสียด อึดอัดลิ้นปี่ อาเจียน เบื่ออาหาร ท้องเสีย)แก้ปวดข้อและกล้ามเนื้อ บรรเทาอาการไข้หวัดจากลมเย็นหรือความชื้น (จับไข้ หนาว ๆ ร้อน ๆ ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตัว)

          2. ผัดรำข้าวสาลี โดยนำรำข้าวสาลีใส่ลงในกะทะ ตั้งไฟปานกลางจนควันขึ้น แล้วนำเหง้าโกฐเขมาตากแห้งใส่ลงไป คนอย่างรวดเร็วจนกระทั่งผิวของตัวยาเป็นสีเหลืองเข้ม นำออกจากเตา แล้วร่อนเอารำข้าวสาลีออก ตั้งทิ้งไว้ให้เย็น จะทำให้ความเผ็ดลดลง แต่เนื้อยาจะนุ่มนวลขึ้น และมีกลิ่นหอม

          สรรพคุณ : ช่วยรักษาอาการของม้ามและกระเพาะอาหารทำงานไม่สัมพันธ์กัน (กระเพาะอาหารทำหน้าที่ย่อยอาหารจนได้สารจำเป็น ส่วนม้ามทำหน้าที่ลำเลียงสารจำเป็นนี้ไปใช้ทั่วร่างกาย) แก้เสมหะเหนียวหนืด แก้ต้อหิน แก้ตาบอดกลางคืน

          3. ผัดเกรียม โดยนำเหง้าโกฐเขมาตากแห้งใส่กระทะ ผัดโดยใช้ไฟปานกลาง จนกระทั่งผิวนอกมีสีน้ำตาลไหม้ พรมน้ำเล็กน้อย แล้วผัดต่อโดยใช้ไฟอ่อนๆ จนตัวยาแห้ง นำออกจากเตา ตั้งทิ้งไว้ให้เย็น แล้วร่อนเอาเศษเล็กๆ จะได้ตัวยารสออกเผ็ด

          สรรพคุณ : ช่วยให้การทำงานของลำไส้แข็งแรง แก้ท้องเสียเป็นหลัก ใช้รักษาอาการท้องเสียเนื่องจากม้ามพร่อง โรคบิดเรื้อรัง

 

สรรพคุณทางยาจีน

          ใช้เป็นส่วนผสมในยาจีนหลายขนาน เช่น ตำรายาจีนแก้ท้องเสียท้องร่วง แก้อาการบวม แก้ปวดข้อเนื่องจากข้ออักเสบ แก้หวัด และตาบอดกลางคืน

 

สรรพคุณทางยาไทย

          ตามตำรายาไทย โกฐเขมาจัดเป็นโกฐชนิดหนึ่งในพิกัดยาไทยที่เรียกว่า โกฐทั้งห้า โกฐทั้งเจ็ด และโกฐทั้งเก้า มีกลิ่นหอม รสร้อน ใช้เป็นยาบำรุงธาตุ บำรุงกำลัง แก้โรคเข้าข้อทั้งยังเป็นยาเจริญอาหาร ขับปัสสาวะ แก้โรคในปาก ในคอ แก้หวัดคัดจมูก แก้ไข้ แก้ไข้รากสาดเรื้อรัง และสามารถออกฤทธิ์ระงับอาการหอบ ได้ผลคล้ายยาอีเฟรดริน

 

นอกจากนี้ จากรายการยากลุ่มที่ 1 (ยาแผนไทยหรือยาแผนโบราณ) ของบัญชียาจากสมุนไพรในบัญชียาหลักแห่งชาติ พ.ศ. 2555 ยังมียาตำรับต่างๆ ซึ่งใช้โกฐเขมาเป็นส่วนประกอบ รวมอยู่หลายรายการ ดังนี้

          1.ยารักษากลุ่มอาการทางระบบไหลเวียนโลหิต (แก้โรคลม) ได้แก่ตำรับ “ยาหอมเทพจิตร” และ “ยาหอมนวโกฐ”  มีสรรพคุณในการแก้ลมวิงเวียน แก้อาการหน้ามืด ตาลาย ใจสั่น คลื่นเหียน อาเจียน แก้ลมจุกแน่นในท้อง โดยโกฐเขมาเป็น 1 ในพิกัดโกฐทั้ง 9 ร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่นๆในตำรับ

          2.ยารักษากลุ่มอาการทางระบบอาหาร ได้แก่ตำรับ “ยาธาตุบรรจบ” มีส่วนประกอบของโกฐเขมาร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่นๆ ในตำรับ ใช้บรรเทาอาการท้องอืดเฟ้อ อาการอุจจาระธาตุพิการ และท้องเสียชนิดที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อ

 

ข้อมูลโดย    นิสา 

Team

 

 

 

อ้างอิง

วารสารเพื่อการวิจัยและพัฒนา องค์การเภสัชกรรมฉบับเดือน ก.ค.-ก.ย. 2556 /  www.gpo.or.th

เวบไซต์ สมุนไพรดอทคอม

สารานุกรมสมุนไพร รวมหลักเภสัชกรรมไทย

Print Friendly, PDF & Email

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*